Një debitor tregtar kërkon afat shtesë, ofron një prestacion tjetër ose propozon marrëveshje të re për t’i dhënë fund një mosmarrëveshjeje. Kreditori mund të pranojë duke menduar se ruan kredinë dhe garancitë fillestare. Këto synime mund të mos përputhen. Nëse palët zëvendësojnë detyrimin fillestar me një tjetër, marrëveshja mund të përbëjë përtëritje sipas Kodit Civil. Detyrimi i vjetër shuhet dhe duhet shqyrtuar nëse garancitë mbeten në fuqi. Kjo pyetje duhet zgjidhur para nënshkrimit, kur palët ende mund të ndryshojnë kushtet.
Zëvendësim i detyrimit apo ndryshim i kushteve?
Neni 508 i Kodit Civil parashikon shuarjen kur palët bien dakord të zëvendësojnë detyrimin fillestar me një detyrim tjetër të ndryshëm. Pyetni çfarë detyrohet para nënshkrimit dhe çfarë pas tij. Një kalendar i ri këstesh ose njohja me shkrim e borxhit nuk provon vetvetiu zëvendësimin. Një prestacion tjetër mund të tregojë zëvendësim, por duhen lexuar klauzolat dhe vlerësuar transaksioni në tërësi. Emërtimi “marrëveshje”, “ndryshim” ose “përtëritje” nuk zgjidh një kundërthënie në tekst.
Nëse synoni vetëm shtyrje, identifikoni faturat ose kontratën, rakordoni shumën e mbetur dhe saktësoni cilat kushte ndryshojnë. Shpjegoni si zbriten pagesat dhe çfarë ndodh nëse mungon një këst. Nëse synoni zëvendësim, identifikoni të dy detyrimet dhe caktoni kur hyn në fuqi zëvendësimi. Falja e një pjese të kredisë dhe kompensimi i kredive të ndërsjella kanë rregulla të veçanta. Mos i përdorni formulimet si sinonime, sepse përcaktojnë çfarë mund të kërkohet më vonë.
Garancitë nuk kalojnë automatikisht te detyrimi i ri
Neni 509 trajton dorëzaninë, pengun dhe hipotekën e kredisë fillestare. Ato shuhen, përveç kur palët bien shprehimisht dakord t’i ruajnë për kredinë e re. Bëni një inventar të akteve: cilin detyrim mbulon secili, deri në çfarë shume, kush e ka dhënë garancinë dhe ku është regjistruar. Kontrolloni nëse ndryshojnë shuma, afati ose rreziku që ka marrë përsipër një person i tretë. Mos supozoni se marrëveshja mes kreditorit dhe debitorit mjafton për ta detyruar atë person.
Ruajtja e shprehur në marrëveshje është pikënisje. Për secilën garanci kontrolloni nënshkrimet, pëlqimet, formën dhe formalitetet e regjistrimit. Kur garancia duhet zëvendësuar, shqyrtoni nëse mund ta kushtëzoni hyrjen në fuqi të detyrimit të ri me plotësimin e dokumenteve dhe regjistrimeve të nevojshme. Kjo shmang që kreditori të humbasë mbrojtjen fillestare përpara se të mund të mbështetet te e reja. Debitori, nga ana tjetër, duhet të ketë qartësi për garancitë që hiqen dhe hapat për pasqyrimin e heqjes.
Kontrolloni titullin fillestar dhe rrugën e ekzekutimit
Neni 510 dallon detyrimin fillestar të pavlefshëm nga detyrimi që rrjedh nga një titull i anulueshëm. Në rastin e parë përtëritja është e pavlefshme. Në rastin e dytë, dispozita trajton marrjen përsipër të detyrimit të ri kur debitori e njeh vesin e titullit fillestar. Një dokument i ri nuk shëron automatikisht një problem të pashqyrtuar. Lexoni marrëveshjen fillestare, identifikoni kundërshtimin dhe kontrolloni kompetencat e nënshkruesve. Për një saldo të kontestuar, ndani shumat e pranuara, ato që zgjidhen me kompromis dhe ato që mbeten jashtë marrëveshjes.
Një kontratë mund të provojë detyrimin pa përbërë domosdoshmërisht titull për ekzekutim të drejtpërdrejtë. Kreditori që ka tashmë një titull duhet të shqyrtojë si ndikon marrëveshja te kredia e pasqyruar në të dhe cilat dokumente ose hapa duhen për kredinë e re. Ruani aktet fillestare dhe provat e pagesave edhe kur synoni shuarjen e detyrimit të vjetër.
Dy shembuj hipotetikë
Një furnitor pranon gjashtë këste për faturat e papaguara. Synimi është të ruhet kredia dhe të ndryshojë vetëm koha e pagesës. Palët duhet të përshkruajnë kushtet që vazhdojnë dhe mënyrën si çdo këst pakëson saldon. Një klauzolë që liron pa kushte debitorin nga të gjitha kreditë që në nënshkrim do të binte ndesh me këtë synim. Kur ka dorëzanës, vlerësoni efektin e shtyrjes dhe pjesëmarrjen e tij përpara se të mbështeteni te garancia.
Në një rast tjetër, sipërmarrësi dhe porositësi bien dakord të zëvendësojnë një detyrim monetar të kontestuar me një detyrim të ndryshëm. Nëse plotësohen kushtet e nenit 508, kreditori nuk mund të trajtojë të dy detyrimet si njëkohësisht të kërkueshme. Marrëveshja duhet të caktojë datën e efektit, pasojat e mosplotësimit të një kushti dhe nëse garancitë ruhen shprehimisht me formalitetet përkatëse. Nëse kjo nuk është e mundur, krahasoni garancinë e re me ndryshimin e kufizuar të kontratës ose me marrëveshjen me faza.
Çfarë të kontrolloni para nënshkrimit
Rakordoni principalin, interesat, shpenzimet dhe pagesat. Shënoni nëse detyrimi fillestar vazhdon, falet pjesërisht apo zëvendësohet, dhe nga cili moment. Kontrolloni kompetencat, inventarin e garancive, pëlqimet dhe formalitetet. Provoni dy skenarë: përmbushjen e plotë dhe humbjen e një kësti. Në secilin rast duhet të dini çfarë kredie mbetet, ndaj kujt dhe mbi bazën e cilave prova.
Burim zyrtar: Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë, nenet 508–514.
